ถ้าจะพูดถึงกีฬาที่เร้าใจ เต็มไปด้วยลีลาการเคลื่อนไหวของผู้เล่น คงจะหนีไม่พ้น กีฬาเซปักตะกร้อ กีฬาเอกลักษณ์ประจำภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเป็นกีฬาที่เป็นหนึ่งในวัฒนธรรมของคนไทย ที่คุ้นเคยตั้งแต่นักเรียนล้อมวงเตะกันหลังเลิกเรียน ไปจนถึงการแข่งขันกีฬามืออาชีพ ที่ช่วยสร้างชื่อเสียงให้กับประเทศ
สำหรับผู้ที่สนใจกีฬาประเภทนี้ แต่ยังไม่รู้ว่าจะเริ่มอย่างไร บทความนี้จะพาไปเปิดที่มาของเซปักตะกร้อ พร้อมทั้งวิธี และกติกาการเล่น เพื่อเตรียมตัวให้พร้อมก่อนลงสนามจริง
เซปักตะกร้อคืออะไร
เซปักตะกร้อ (Sepak Takraw) เป็นหนึ่งในกีฬาพื้นเมืองของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คำว่า เซปัก ที่มาจากภาษามลายูมีความหมายว่า เตะ และตะกร้อมาจากภาษาไทย ที่ใช้เรียกของเล่นที่ทำมาจากการสานด้วยหวาย เป็นเกมการเล่นที่คล้ายคลึงกับวอลเลย์บอล แต่เปลี่ยนจากการใช้มือในการตีลูกบอล เป็นการใช้เท้า เข่า หน้าอก หรือหัว สัมผัสเพื่อตีลูกแทนมือ เป็นกีฬาที่เร้าใจทั้งผู้ชม และผู้เล่นเองเพราะจุดเด่นของเซปักตะกร้อ คือลีลาการเตะที่ผาดโผน เช่น การกระโดดฟาดลูกกลางอากาศที่มีความสวยงาม และใช้ความชำนาญในการทำคะแนน
ที่มาของเซปักตะกร้อ
กีฬาเซปักตะกร้อไม่มีต้นกำเนิดที่แน่ชัดว่ามาจากประเทศไหน แต่เป็นกีฬาพื้นเมืองที่เป็นวัฒนธรรมร่วม และเล่นกันอย่างแพร่หลายในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มาอย่างยาวนาน ในอดีตแต่ละประเทศก็จะมีรูปแบบการเล่นและชื่อเรียกที่แตกต่างกัน จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2508 จากการจัดการแข่งขันกีฬาแหลมทอง (SEAP Games) ขึ้นที่ประเทศมาเลเซีย จึงได้มีการตั้งกติกาสากลที่ตกลงไว้ร่วมกัน
อุปกรณ์และสนามแข่งขัน
ก่อนจะไปดูวิธีการเล่น ความรู้เกี่ยวกับอุปกรณ์และขนาดสนามที่ใช้ในการเล่นกีฬาเซปักตะกร้อก็สำคัญไม่แพ้กัน
ลูกตะกร้อ
ลูกตะกร้อที่ทำมาจากใยสังเคราะห์ ในอดีตทำมาจากหวายที่นำไปสาน แต่เปลี่ยนมาเป็นพลาสติกเพื่อความทนทาน และตามมาตรฐานที่เป็นสากลมากขึ้น มีรูปร่างกลม น้ำหนักแบ่งออกเป็นสองประเภทการเล่น
- สำหรับผู้เล่นหญิง 150-160 กรัม
- สำหรับผู้เล่นชาย 170-180 กรัม
สนาม
เซปักตะกร้อเป็นกีฬาที่สามารถเล่นได้ทั้งสนามในร่ม และสนามกลางแจ้ง มีขนาด ความยาว 13.4 เมตร และความกว้าง กว้าง 6.1 เมตร
ตาข่าย และเสาขึงตึงอยู่กึ่งกลางสนามเพื่อแบ่งสนามเป็นสองฝั่ง แต่ละฝั่งมีเส้นวงกลมที่เป็นจุดเสิร์ฟอยู่ตรงกลาง และอีกสองเส้นเสี้ยววงกลมที่มีเสาขึงอยู่กึ่งกลาง โดยความสูงจะแบ่งเป็นสองประเภท
- ความสูงของตาข่ายสำหรับประเภทชาย 1.52 เมตร
- ความสูงของตาข่ายสำหรับประเภทหญิง 1.42 เมตร
ที่มา: Kapook
ตำแหน่งของผู้เล่น
สำหรับการแข่งขันเซปักตะกร้อประเภททีมเดี่ยวจะมีผู้เล่นฝั่งละ 3 คน โดยแต่ตำแหน่งการเล่นมีดังนี้
- เตกง ตำแหน่งยืนที่วงกลมด้านหลัง ทำหน้าที่เสิร์ฟลูก
- หน้าซ้าย ตำแหน่งยืนที่บริเวณด้านหน้าซ้าย ทำหน้าที่หลักคือการตั้งลูก ชงลูก ให้สูง และจังหวะที่พอดี เพื่อให้ตำแหน่งหน้าขวาสามารถทำคะแนนได้ง่าย
- หน้าขวา ตำแหน่งยืนที่บริเวณด้านหน้าขวา ทำหน้าที่หลักทำคะแนนด้วยการเตะลูกหน้าตาข่ายที่รุนแรงและเฉียบขาด ต้องมีทักษะการกระโดดที่สูง
ทักษะพื้นฐานที่มือใหม่ควรฝึก
ก่อนลงเล่นจริง ผู้เล่นควรฝึกทักษะพื้นฐานให้คุ้นชินก่อน เช่น
- การเดาะลูกด้วยข้างเท้าด้านใน ที่เรียกว่า ลูกแป ถือเป็นหนึ่งทักษะที่สำคัญมากในการเล่นเซปักตะกร้อ ใช้ทั้งเพื่อรับลูก ส่งลูก หรือตั้งลูก
- การเดาะลูกด้วยหลังเท้า ใช้เพื่อรุกคู่ต่อสู้ หรือใช้งัดลูกที่มาต่ำ
- การเดาะเข่า ใช้รับลูกที่มาระดับเอว หรือหน้าอก และยังใช้ป้องกันลูกฟาดได้อีกด้วย
- การใช้ศีรษะโหม่ง ใช้รับลูกที่ลอยมาสูง หรือเปิดลูกให้เพื่อนร่วมทีม
ที่มา: StadiumTH
กติกาพื้นฐานของเซปักตะกร้อ
การเรียนรู้กติกาพื้นฐานของสหพันธ์เซปักตะกร้อนานาชาติ (ISTAF) จะช่วยให้เล่นเซปักตะกร้อได้ถูกต้อง และสนุกมากขึ้น
เริ่มต้นเกมและการเสิร์ฟ
- ผู้เล่นตำแหน่งหน้าซ้ายหรือขวาก็ได้ โยนลูกให้เตกงเสิร์ฟลูก
- ในขณะที่เสิร์ฟ เท้าข้างใดข้างหนึ่งของเตกงจะต้องอยู่ในเส้นวงกลม ห้ามเหยียบหรือยกเท้าจนกว่าลูกจะข้ามตาข่ายไปอีกฝั่ง
- ผู้เล่นตำแหน่งหน้าจะต้องยืนในเส้นครึ่งวงกลมตามฝั่งที่ตัวเองเล่น จนกว่าลูกจะถูกเสิร์ฟไป
กติกาการเล่นระหว่างแต้ม
- ก่อนส่งลูกข้ามตาข่าย ผู้เล่นในทีมสามารถสัมผัสลูกไม่เกิน 3 ครั้ง
- ผู้เล่นคนเดิมสามารถสัมผัสลูกได้ทั้ง 3 ครั้ง
- ห้ามใช้มือหรือแขนสัมผัสลูกเด็ดขาด
- หากลูกตะกร้อโดนตาข่าย และตกในแดนคู่ต่อสู้ จะถือว่าเป็นลูกดี
ระบบการนับคะแนน
ปัจจุบัน ISTAF ได้ปรับเปลี่ยนกติกาการนับคะแนนใหม่ ที่ช่วยให้เกมรวดเร็ว และตื่นเต้นขึ้น โดยเปลี่ยนมาใช้ระบบ 15 คะแนนต่อเซ็ต
- ทีมไหนที่สามารถทำลูกตะกร้อไปตกบนแดนฝั่งคู่แข่งได้รับไปเลย 1 คะแนน
- แข่งขันแบบ ชนะ 2 ใน 3 เซ็ต
- ถ้าคะแนนเสมอกัน 14-14 ทีมที่ได้คะแนนห่าง 2 แต้มก่อนจะเป็นผู้ชนะ สูงสุดไม่เกิน 17 คะแนน ใครถึง 17 แต้มก่อนชนะเซ็ตนั้น
- ทั้งสองฝั่ง จะต้องสลับรอบกันเสิร์ฟ
ประโยชน์ของการเล่นเซปักตะกร้อ
- ช่วยเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ
- ช่วยฝึกสมาธิ เพราะต้องใช้สายตา พร้อมกับการเคลื่อนไหวที่รวดเร็ว
- ช่วยสร้างความสามัคคีเพราะเป็นเกมที่ต้องมีการสื่อสาร และเล่นเป็นทีม
สรุปส่งท้าย
เซปักตะกร้อไม่ได้เป็นแค่กีฬาที่เตะลูกข้ามตาข่ายเท่านั้น นอกจากจะช่วยเรียกเหงื่อ และเสริมสร้างความแข็งแรงให้กับร่างกายแล้ว แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของความสามัคคี และมิตรภาพระหว่างผู้เล่นอีกด้วย กีฬาที่ผสมผสานทั้งการเคลื่อนไหว พละกำลัง ความว่องไว และไหวพริบการแก้เกม ถึงในการฝึกเล่นช่วงแรก การควบคุมลูกด้วยเท้าอาจจะดูยาก แต่ถ้ามีวินัยในการฝึกฝนจะช่วยให้เล่นได้สนุกขึ้น
